Wereldeconomie: groei trekt opnieuw aan en politieke onzekerheid neemt toe

In 2016 heeft de groei van de wereldeconomie opnieuw een vertraging meegemaakt. Maar voor het eerst sinds 2010 stellen we dit jaar echter vast dat het tempo van de groei in opkomende economieën begint te stijgen, en dat er de voorbodes zijn van een sterkere wereldgroei in 2017.

Verenigde Staten: voortgezette groei, maar minder duidelijke vooruitzichten

De Amerikaanse economie groeit voor het achtste jaar op rij. De groei van 1,5% in 2016 is weliswaar zwak en zou op een vertraging van de economische activiteit kunnen wijzen. Dit gevreesde risico lijkt wellicht vrij gering. De huidige groeifase duurt weliswaar al uitzonderlijk lang, maar is wel de minst dynamische herstelperiode uit de naoorlogse geschiedenis. Ze gaat niet gepaard met een macro-economisch onevenwicht: de schuldenlast van de huishoudens is niet buitensporig, er is geen sprake van overinvestering in residentieel vastgoed, de bedrijfsinvesteringen groeien nog steeds op een gematigd tempo en de lonen stijgen slechts gematigd. De Federal Reserve heeft momenteel dus weinig reden om haar monetaire beleid overhaast te normaliseren. J.L. Yellen heeft overigens onlangs geopperd om " de economie tijdelijk onder hoge druk te houden, met een sterke wereldwijde vraag en een krappe arbeidsmarkt" om te vermijden dat het productiepotentieel van de Amerikaanse economie zou verminderen. De Amerikaanse groei zou in 2017 moeten versnellen, niet enkel door het accomoderend beleid van de Federal Reserve, maar ook door de verkiezing van Donald Trump. Ook als de in zijn campagne aangekondigde belastingverlagingen en infrastructuuruitgaven slechts gedeeltelijk worden uitgevoerd, zullen ze toch een gunstige invloed hebben op de economie. Hoewel de omvang en de timing van deze steunmaatregelen nog onzeker zijn, zullen de gevolgen vanaf 2017 en vooral in 2018 heel goed merkbaar zijn: de groei zou meer dan 3% kunnen bedragen en het overheidstekort zou bijna kunnen verdubbelen. Ook al wil de Federal Reserve een accomoderend beleid blijven voeren, toch kan ze er dan niet onderuit om haar monetaire beleid wat sneller te verstrakken en de rente in 2017 twee- of driemaal te verhogen. Op het gebied van handel en geopolitiek is er nog meer onzekerheid: de extreme campagnestandpunten van Donald Trump – invoerrechten van 45%, opzegging NAFTA-akkoord – zullen waarschijnlijk niet daadwerkelijk worden uitgevoerd en het zal nog enkele maanden duren vooraleer er meer duidelijkheid ontstaat over het effectieve handelsbeleid van de nieuwe regering.

Europa: trage maar veerkrachtige groei

Hoewel het jaar ook in Europa flink wat politieke verrassingen in petto had (brexitreferendum, moeizame regeringsvorming in Spanje, grondwetsreferendum in Italië ...), hield de groei toch goed stand: in het Verenigd Koninkrijk groeit de economie in 2016 wellicht met ruim 2% en in de eurozone blijft de groei boven de 1,5%. Hoewel de brexitbeslissing voor flink wat opschudding heeft gezorgd, zijn de onmiddellijke gevolgen dankzij de tussenkomst van de Bank of England en de snelle politieke overgang beperkt gebleven. Niettemin zou de activiteit in het Verenigd Koninkrijk over enkele kwartalen moeten vertragen: bedrijven herzien hun investerings- en aanwervingsintenties en de waardedaling van het pond zou moeten leiden tot een flink hogere inflatie en een daling van de consumentenuitgaven. Tot slot neemt de ongerustheid alleen maar toe door de houding van de nieuwe regering, die vooralsnog een 'harde brexit' lijkt voor te staan, terwijl de onderhandelingen nog steeds niet zijn begonnen. Hoewel er in de meerderheid en zelfs de regering nog verdeeldheid heerst tussen voorstanders van een zachte en een harde brexit, heeft de nieuwe premier Theresa May voor het harde standpunt gekozen, en in de toekomstige onderhandelingen zal het vrije verkeer centraal staan. De regering wil op die manier het vrije verkeer van personen tussen de Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk afremmen, maar wel bevoorrechte toegang behouden tot de eenheidsmarkt, evenals het financiële paspoort dat voor de Londense City essentieel is. Maar het vrije verkeer van personen vormt net als het vrije verkeer van goederen, diensten en kapitaal een onlosmakelijk onderdeel van de Europese eenheidsmarkt. Een overeenkomst waarbij het Verenigd Koninkrijk bevoorrechte toegang behoudt tot de interne markt lijkt dus moeilijk, om niet te zeggen onmogelijk.

De economie van de eurozone lijkt dankzij de waardedaling van de euro en de daling van de olieprijs inmiddels opnieuw een groeitempo te hebben gevonden dat zichzelf in stand houdt: de economische herleving heeft geleid tot meer nieuwe banen; die zorgen dan weer voor een stijging van het beschikbare inkomen en dus de consumptie, en tot slot hebben de betere vooruitzichten voor de vraag de bedrijfsinvesteringen gestimuleerd. Toch blijven de politieke risico's in 2017 aanzienlijk: er worden achtereenvolgens in Nederland, Frankrijk en Duitsland verkiezingen gehouden en door de opkomst van het populisme blijven latente centrifugale krachten een bedreiging voor de eurozone. In deze context zal de Europese Centrale Bank alles in het werk blijven stellen om strakkere financiële voorwaarden in de eurozone te voorkomen.

Groeilanden: bescheiden versnelling op komst

In de groeilanden verschilt de situatie van land tot land. In China blijft de economie – weliswaar op vrij ordelijke wijze – vertragen.Dankzij een gunstige beleidsmix (een soepeler monetair beleid en een groter overheidstekort) kan de groei worden gehandhaafd in de buurt van de nagestreefde 6,5%.Tegelijkertijd wordt ook doorgewerkt aan de inhoudelijke omschakeling van die groei: voor het tweede opeenvolgende jaar is de consumptie sneller gestegen dan het bbp en ontwikkelt de dienstensector zich sneller dan de industrie. Dat de Chinese economie verhoudingsgewijs zo goed standhoudt, heeft dan weer bijgedragen tot stabielere grondstoffenprijzen, en daardoor verbetert de situatie van tal van grondstoffenexporterende groeilanden. Na een ernstige recessie zijn Rusland en Brazilië op de goede weg om vanaf 2017 weer groei te registreren: de inflatie lijkt opnieuw onder controle, en dus zouden hun centrale banken in staat moeten zijn om op het herstel te reageren met een versoepeling van hun monetaire beleid. 

Voor het eerst sinds de crisis zou het tempo van de wereldwijde groei in 2017 moeten stijgen. Het is echter geen absolute zekerheid dat deze trend wordt voortgezet. De sporen van de Grote Recessie zijn overal immers nog verre van uitgewist: we zijn getuige van een duurzame verzwakking van het groeipotentieel van de wereldeconomie en het populisme blijft zijn algemene opmars voortzetten, zoals wel blijkt uit de brexitbeslissing en het resultaat van de Amerikaanse verkiezingen. De onzekerheid over de richting waarin de wereldeconomie de komende jaren zal evolueren zal dus nog wel enige tijd zwaar doorwegen.